Ένα δάνειο-ορόσημο για το εμβληματικό τουριστικό project της Σαουδικής Αραβίας δείχνει ότι οι φιλόδοξοι στόχοι του βασιλείου στον τουρισμό βασίζονται πλέον όλο και περισσότερο στα ιδιωτικά κεφάλαια και όχι αποκλειστικά στον κρατικό πλούτο.
Στα τέλη Οκτωβρίου, σε μια αίθουσα συνεδριάσεων στο Ριάντ, στελέχη της Red Sea Global και τριών σαουδαραβικών τραπεζών ενέκριναν χρηματοδοτική γραμμή ύψους 6,5 δισ. ριάλ Σαουδικής Αραβίας (1,73 δισ. δολάρια) για την AMAALA, το υπερπολυτελές θέρετρο ευεξίας που αναπτύσσεται στις βόρειες ακτές της Ερυθράς Θάλασσας.
Η Riyad Bank ανέλαβε την κύρια αναδοχή της συμφωνίας, ενώ η Saudi Investment Bank και η Bank AlBilad συμμετείχαν ως διοργανωτές. Η χρηματοδότηση συνδυάζει συμβατικές και ισλαμικές μορφές δανεισμού στο πλαίσιο ενός πράσινου δανείου.
Σε πρώτη ανάγνωση, πρόκειται για μια τυπική συμφωνία χρηματοδότησης ενός μεγάλου project. Ωστόσο, για μια εταιρεία της οποίας μοναδικός μέτοχος είναι το πέμπτο μεγαλύτερο κρατικό επενδυτικό ταμείο στον κόσμο, η επιλογή των τραπεζών έχει μεγαλύτερη σημασία από το ίδιο το ποσό.
Η χρονική συγκυρία έχει σημασία
Το timing είναι κρίσιμο.
Το Public Investment Fund (PIF) της Σαουδικής Αραβίας, το οποίο κατέχει εξ ολοκλήρου τη Red Sea Global, έχει μειώσει περίπου κατά 60% τις αναθέσεις κατασκευαστικών έργων στο χαρτοφυλάκιό του με τα λεγόμενα giga-projects από το 2024. Η αξία τους έχει υποχωρήσει από περίπου 71 δισ. δολάρια σε λιγότερα από 30 δισ. δολάρια, ενώ έχουν επιβληθεί περικοπές δαπανών μεταξύ 20% και 60%, ανάλογα με το project.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το γεγονός ότι ένα από τα σημαντικότερα τουριστικά projects του βασιλείου στρέφεται στις εμπορικές τράπεζες αντί να αντλήσει επιπλέον κεφάλαια απευθείας από τον ισολογισμό του ιδιοκτήτη του δεν αποτελεί μια ασήμαντη λεπτομέρεια.
Είναι η ίδια η ιστορία.
Η σύγκριση με τη NEOM κάνει τη διαφορά ακόμη πιο εμφανή.
Το The Line, που κάποτε παρουσιαζόταν ως μια γραμμική πόλη μήκους 170 χιλιομέτρων, έχει πλέον περιοριστεί σε σημαντικά μικρότερη αρχική έκταση. Η χρηματοδότησή του έχει ουσιαστικά περιχαρακωθεί εντός του ισολογισμού του PIF, ώστε να περιοριστούν μελλοντικές απομειώσεις, ενώ τα εγκαίνια του χιονοδρομικού θερέτρου Trojena και του νησιού για γιοτ Sindalah έχουν μετατεθεί.
Η Diriyah, η μεγάλη ανάπλαση της ιστορικής περιοχής έξω από το Ριάντ, κινείται προς διαφορετική κατεύθυνση, αναδιαρθρώνοντας το μοντέλο χρηματοδότησής της γύρω από συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αντί της αποκλειστικής κρατικής συμμετοχής.
Η Red Sea Global, την ίδια στιγμή, συνεχίζει να παραδίδει έργα.
Οκτώ θέρετρα βρίσκονται ήδη σε λειτουργία και άλλα οκτώ αναμένεται να ανοίξουν έως το 2026. Στο χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται ονόματα όπως Six Senses, Rosewood, Ritz-Carlton και Four Seasons. Έτσι, ο συνολικός αριθμός των ακινήτων αναμένεται να φτάσει τα 16, με περίπου 3.000 δωμάτια, ενώ ο στόχος για φέτος είναι 300.000 επισκέπτες.
Η διαφορά δεν είναι ότι το Ριάντ δίνει μεγαλύτερη αξία στη φιλοξενία από ό,τι στην αστική ανάπτυξη.
Η διαφορά είναι πιο απλή: οι επισκέπτες ήδη κάνουν check-in στα θέρετρα της Red Sea Global, ενώ η NEOM, ως επί το πλείστον, εξακολουθεί να βρίσκεται στη σφαίρα των σχεδίων και των αρχιτεκτονικών απεικονίσεων.
Η οικονομική πραγματικότητα περιορίζει τις φιλοδοξίες
Τα δημοσιονομικά δεδομένα πίσω από αυτή τη στροφή είναι ιδιαίτερα σκληρά.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, η τιμή του πετρελαίου που απαιτείται ώστε ο προϋπολογισμός της Σαουδικής Αραβίας να βρίσκεται σε δημοσιονομική ισορροπία ξεπερνά τα 90 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, το αργό πετρέλαιο κινήθηκε κοντά στα 60-65 δολάρια για μεγάλο μέρος του περασμένου έτους.
Παράλληλα, η Saudi Aramco μείωσε το μέρισμά της περίπου κατά ένα τρίτο, στα 84,5 δισ. δολάρια το 2025.
Τα ταμειακά διαθέσιμα του PIF είχαν υποχωρήσει σε περίπου 15 δισ. δολάρια μέχρι τα τέλη του περασμένου έτους, ενώ ο προϋπολογισμός του 2026 αναμένεται να παρουσιάσει έλλειμμα περίπου 3,3% του ΑΕΠ, δηλαδή σχεδόν 44 δισ. δολάρια.
Ένα επενδυτικό ταμείο που κάποτε μπορούσε να χρηματοδοτεί ταυτόχρονα δεκάδες giga-projects βρίσκεται πλέον σε καθεστώς επιλογών και περιορισμών.
Και όταν τα κεφάλαια πρέπει να μοιραστούν πιο προσεκτικά, κάθε project οφείλει να αποδεικνύει την αξία του περισσότερο από ποτέ.
Δεν αρκεί πλέον ότι «το ανακοίνωσε ο διάδοχος του θρόνου».
Η Red Sea Global αναζητά περισσότερες πηγές κεφαλαίου
Η απάντηση της Red Sea Global ήταν να διευρύνει τη βάση χρηματοδότησής της αντί απλώς να απορροφήσει τις συνέπειες των δημοσιονομικών περιορισμών.
Το δάνειο για την AMAALA αποτελεί έναν από τους βασικούς μοχλούς.
Ένας δεύτερος είναι το Laheq Island, η πρώτη ανάπτυξη της εταιρείας με επίκεντρο τις κατοικίες. Το project, σχεδιασμένο από το Foster + Partners, θα αναπτυχθεί γύρω από έναν δακτύλιο μήκους 800 μέτρων με διαμερίσματα και εμπορικούς χώρους.
Αντί να κατασκευάζει αποκλειστικά ακίνητα με στόχο την εκμετάλλευσή τους μέσω μισθώσεων, η Red Sea Global πουλά ιδιωτικές κατοικίες. Με αυτόν τον τρόπο μεταφέρει την εισροή κεφαλαίων αρκετά χρόνια πριν από την ολοκλήρωση και λειτουργία των εγκαταστάσεων — μια στρατηγική που οι developers του Ντουμπάι είχαν αρχίσει να αξιοποιούν ήδη πριν από περίπου μία δεκαετία.
Ο τρίτος μοχλός είναι οι διεθνείς ξενοδοχειακοί όμιλοι. Six Senses, Rosewood, Ritz-Carlton και Four Seasons δεν προσφέρουν μόνο εμπορική ισχύ και τεχνογνωσία. Τα συμβόλαια διαχείρισης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συμμετοχές τους στο μετοχικό κεφάλαιο συμβάλλουν στη διασπορά του κατασκευαστικού και λειτουργικού ρίσκου που στο παρελθόν βάραινε σχεδόν αποκλειστικά το κρατικό επενδυτικό ταμείο.
Η Red Sea Global είναι ισχυρότερη — αλλά όχι προστατευμένη
Η ίδια η εταιρεία εμφανίζεται ξεκάθαρα confident για τις προοπτικές της.
Ο διευθύνων σύμβουλος John Pagano έχει υποστηρίξει ότι η Red Sea Global αποτελεί μία από τις εταιρείες-πρότυπα του ομίλου, επισημαίνοντας ότι έχει ήδη παραδώσει έργα και συνεχίζει να τα παραδίδει, ενώ η χρηματοδότησή της παραμένει εξασφαλισμένη από το PIF.
Και τα στοιχεία που διαθέτει για να στηρίξει αυτή την εικόνα είναι πραγματικά.
Η εταιρεία απασχολεί πλέον περίπου 11.000 εργαζομένους, από μια μικρή ομάδα το 2017, ενώ τα θέρετρα λειτουργούν, έχουν τιμές και δέχονται κρατήσεις — δεν υπάρχουν απλώς ως εντυπωσιακά σχέδια σε παρουσιάσεις.
Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ανάγνωση δείχνει ότι ούτε η Red Sea Global έχει μείνει εντελώς έξω από τη μεγάλη αναδιάρθρωση των προτεραιοτήτων του PIF.
Ρεπορτάζ της άνοιξης σχετικά με τη στροφή του PIF προς τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης και τη μείωση της έμφασης στη χρηματοδότηση του τουρισμού κατέταξαν και τον ευρύτερο προορισμό της Red Sea μεταξύ των προγραμμάτων που επηρεάζονται από τις περικοπές, και όχι μόνο τη NEOM.
Αυτό αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση:
το να θεωρείσαι «πρότυπο» δεν σημαίνει ότι εξαιρείσαι από τους περιορισμούς.
Η σαουδαραβική στρατηγική για τον πολυτελή τουρισμό πρέπει πλέον να ανταγωνιστεί για κεφάλαια όχι μόνο το Ντουμπάι ή τις Μαλδίβες, αλλά και έναν εντελώς διαφορετικό κλάδο με τεράστιες ανάγκες χρηματοδότησης: τα data centers και τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.
Το πραγματικό τεστ μόλις αρχίζει
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι βίλες της AMAALA θα γεμίσουν αυτόν τον χειμώνα. Οι πρώτες ενδείξεις ζήτησης δείχνουν ότι αυτό είναι πιθανό.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι διαφορετικό:
Μπορεί η Red Sea Global να συνεχίσει να αντλεί χρηματοδότηση με εμπορικούς όρους όταν η υπόθεση της απεριόριστης κρατικής στήριξης δεν θεωρείται πλέον τόσο δεδομένη όσο το 2017;
Η Σαουδική Αραβία πέρασε μια δεκαετία χρηματοδοτώντας τις φιλοδοξίες της σχεδόν απευθείας από τα κρατικά της ταμεία.
Τώρα ζητά ακόμη και από τα πιο επιτυχημένα projects της να συμβάλουν στη χρηματοδότηση της ίδιας τους της ανάπτυξης.
Και η Red Sea Global βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτού του πειράματος.
Το αν μπορεί να το πετύχει χωρίς να στηρίζεται αποκλειστικά στον κρατικό πλούτο θα αποτελέσει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα τεστ για τη νέα φάση του σαουδαραβικού τουριστικού οράματος.
